Umut Bekleyen 33 Bin Hasta İçin Kritik Çağrı: Organ Bağışında En Büyük Engel Yanlış Algılar

Umut Bekleyen 33 Bin Hasta İçin Kritik Çağrı: Organ Bağışında En Büyük Engel Yanlış Algılar

Türkiye, organ nakli alanındaki başarılarıyla dünya genelinde dikkat çekerken, özellikle kadavradan bağış oranlarında istenilen seviyenin oldukça gerisinde kalıyor. Ülke genelinde hayatını sürdürebilmek için bir organ bekleyen binlerce insan bulunuyor. Sağlık alanındaki uzman kuruluşların temsilcileri, bu kritik tabloya dikkat çekmek ve toplumsal bilinci artırmak amacıyla önemli değerlendirmelerde bulundu.

Canlı Vericide Dünya Liderliği, Kadavradan Bağışta İstenen Seviyenin Gerisinde

3–9 Kasım Organ Bağışı Haftası kapsamında Türkiye Nefroloji Derneği, Türk Yoğun Bakım Derneği ve Organ Nakli Koordinatörleri Derneği’nin öncülüğünde gerçekleştirilen ortak basın toplantısında, Türkiye’nin organ naklindeki konumu masaya yatırıldı. Uzmanlar, canlı vericili nakillerde kırılan rekorların uluslararası alanda örnek teşkil ettiğini, ancak kadavradan nakil ve toplumsal farkındalık konularında acil bir dönüşüme ihtiyaç duyulduğunu vurguladı.

Toplantıda paylaşılan verilere göre, Türkiye’de organ bekleyen toplam hasta sayısı yaklaşık 33 bin civarında seyrediyor. Bu hastaların 28 binini böbrek, 2 bin 500’ünü karaciğer ve 1.500’ünü ise kalp bekleyen hastalar oluşturuyor. Bu hayati sürecin her bölgesinde bilinçlendirme çalışmaları yapılması gerektiği ifade ediliyor.

Diyaliz Hastası Sayısı Her Geçen Yıl Artıyor

Türk Nefroloji Derneği Başkanı Prof. Dr. Aydın Türkmen, Türkiye’nin canlı vericili böbrek naklinde dünya birincisi olduğunu belirtti. 2025 yılı sonu itibarıyla böbrek yetmezliği sebebiyle böbrek replasman tedavisi gören hasta sayısının 95 bin 489’a ulaştığını açıklayan Prof. Dr. Türkmen, her yıl yaklaşık 14 bin yeni hastanın diyaliz sistemine eklendiğini, buna karşılık yalnızca 3 bin 500 böbrek nakli yapılabildiğini kaydetti.

Her sene diyalize giren hastaların yüzde 10’unun kaybedildiğine dikkat çeken Prof. Dr. Türkmen, ekonomik boyuta da değinerek şu bilgileri paylaştı: Diyalize giren hastaların maliyeti, organ nakli yapılan hastalara kıyasla yüzde 50 daha fazladır. Nakil gerçekleştirildiği takdirde, birinci yıldan sonra maliyetler dramatik düzeyde düşüş göstermektedir.

Dijital Ortamdaki Kolaylık Bağışçı Sayısını Artırdı

Sağlık Bakanlığı tarafından hayata geçirilen yeni sistemin bağış süreçlerine sağladığı katkıya değinen Prof. Dr. Aydın Türkmen, organ bağışında ilk adımın kişinin bu yöndeki iradesini açıkça beyan etmesi olduğunu söyledi. e-Devlet ve e-Nabız platformları üzerinden organ bağışçısı olunabilmesinin önemli bir kolaylık sağladığını belirtti.

Geçtiğimiz yılın temmuz ayında devreye alınan yeni sistemle birlikte, bağış kararını beyan edenlerin sayısında üç katlık bir artış yaşandığını ifade eden Türkmen, toplam bağışçı sayısının 300-400 binden 1 milyona yaklaştığını açıkladı. Ancak bu tablonun tek başına yeterli olmadığını vurgulayan Türkmen, en kritik ikinci adımın bağış kararının mutlaka aile bireyleriyle paylaşılması olduğunu dile getirdi.

2026 Yılının İlk On Ayında 2 Bin 028 Beyin Ölümü Vakası Kaydedildi

Türk Yoğun Bakım Derneği Başkanı Prof. Dr. Fethi Gül, 2026 yılının ilk 10 ayına ait istatistik verilerini paylaştı. Bu dönemde ülke genelinde 2 bin 78 kişiye beyin ölümü tanısı konulduğunu, ancak bu vakaların yalnızca 375’inde organ bağışının gerçekleştirilebildiğini belirtti.

Söz konusu oranın, beyin ölümü tanısı alan kişilerin yaklaşık yüzde 18’ine denk geldiğini aktaran Prof. Dr. Gül, bağış yapılmayan 1.703 kişinin tamamının bağışçı olabilmesi durumunda ve her bir bağışçıdan en fazla sekiz kişiye nakil yapılabileceği varsayımıyla, ek olarak 13 bin 624 kişiye ulaşılabilecek teorik bir potansiyelin ortaya çıkabileceğini ifade etti. Her potansiyel bağışçının tıbben uygun olmayabileceğine dikkat çeken Gül, amaçlarının sürecin her aşamasında daha fazla hayatın kurtarılabileceğine işaret etmek olduğunu vurguladı.

“Ya Uyanırsa” Kaygısı Bağışın Önündeki En Büyük Engellerden Biri

Her beyin ölümü vakasının birden fazla organ bağışı için zemin hazırlayabileceğini belirten Prof. Dr. Fethi Gül, beyin ölümünün toplumda yeterince bilinmemesi nedeniyle ailelerin tereddüt yaşadığını kaydetti. Beyin ölümünün gerçekleştiği bireylerde kendiliğinden solunumun tamamen durduğunu ve sürecin yalnızca yoğun bakım cihazlarının desteğiyle sürdürüldüğünü belirtti.

Toplumdaki bilgi kirliliğine dikkat çeken Prof. Dr. Gül, vatandaşların yakınlarıyla ilgili “ya uyanırsa” kaygısı taşıdığını ifade etti ve şu açıklamalarda bulundu:

• Beyin ölümü ile bitkisel hayat birbirinden tamamen farklı durumlardır.
• Beyin ölümü gerçekleştiğinde kişi tıbben ve hukuken hayatını kaybetmiştir.
• Bu tanı, nakil ekibinden tamamen bağımsız, alanında uzman hekimler tarafından bilimsel ölçütler doğrultusunda konulmaktadır.

Bu gerçeğin toplum tarafından doğru anlaşılması, organ bağışı hususunda bilinçli kararlar alınabilmesi açısından büyük bir önem taşıyor.

Kadavra Donör Oranlarında Hedeflerin Gerisinde Kalındı

Organ Nakli Koordinatörleri Derneği Başkanı Öğr. Gör. Nilgün Bilal, Türkiye’nin güçlü sağlık altyapısı ve yetişmiş uzman kadrosuyla kadavradan nakil oranlarını artırma potansiyeline sahip olduğunu belirtti. Uluslararası Organ Bağışı ve Nakli Kayıt Sistemi’nin verilerini paylaşan Bilal, bir milyonda kişi başına düşen kadavra donör oranlarının İspanya’da 51,9, İtalya’da 30,9, Birleşik Krallık’ta 20,7, İran’da 12,7 ve Almanya’da 11,7 olduğunu, Türkiye’de ise bu oranın 5,48 seviyesinde kaldığını aktardı.

İspanya gibi başarılı uygulamalar geliştiren ülkelerin deneyimlerinin yol gösterici olduğunu söyleyen Öğr. Gör. Nilgün Bilal, asıl hedefin Türkiye’nin kendi potansiyelini en üst düzeyde kullanması olduğunu vurguladı. Sağlık Bakanlığı bünyesindeki Ulusal Organ ve Doku Nakli Koordinasyon Sistemi’nin yapısı, sağlık kuruluşlarının gücü, koordinatörlerin deneyimi ve toplumun dayanışma kültürünün ortak bir hedef etrafında buluşturulması gerektiğinin altını çizdi.

Sürecin yoğun bakım ekiplerinden organ nakli koordinatörlerine, toplumsal farkındalıktan aile içi iletişime uzanan multidisipliner bir yapı olduğuna dikkat çeken Bilal, tüm vatandaşları e-Devlet ve e-Nabız üzerinden organ bağışçısı olmaya ve bu kararlarını sevdikleriyle paylaşmaya davet etti.