Sağlıklı ve Güvenli Bir Yaşam İçin Erişkin Aşılamasının Hayati Önemi

Sağlıklı ve Güvenli Bir Yaşam İçin Erişkin Aşılamasının Hayati Önemi

Toplumumuzda genellikle çocukluk dönemi bağışıklama süreçleri ön planda tutulsa da, en az o kadar kritik bir diğer husus da erişkin yaş grubundaki aşılama uygulamalarıdır. Ülkemizde nüfus yapısının giderek yaşlanması, bireylerin ileri yaşlarda da zinde kalmasını ve hastalıklardan korunmasını zorunlu kılmaktadır. Aşılara yönelik “yaşımın geçtiği” yönündeki yaygın kanaatin gerçeği yansıtmadığına dikkat çekilmektedir. Uzmanlar, bağışıklama çalışmalarının yalnızca çeşitli enfeksiyonlardan değil, aynı zamanda kanser ve kalp krizi gibi ciddi tablolardan da koruma sağladığını vurgulamaktadır.

Yaşlanan Nüfus ve Zayıflayan Bağışıklık Sistemi

Ülke genelinde demografik veriler yaşlı nüfusun kayda değer bir artış eğiliminde olduğunu göstermektedir. İstatistiksel öngörülere göre, 65 yaş ve üstü bireylerin oranının gelecekte toplam nüfusun üçte birine yaklaşması beklenmektedir. Ortalama yaşam süresinin uzaması, hastalıklara karşı tedbir alınmasını ve ilerleyen yaşlarda sağlığın muhafaza edilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu tedbirlerin temelini ise çocuklukla sınırlı kalmayıp erişkinlikte de sürdürülmesi gereken aşılar oluşturmaktadır.

İlerleyen yaşla birlikte vücut savunma mekanizmasının zayıflaması, buna eşlik eden kronik rahatsızlıklar ve aşıların koruyucu etkisinin zamanla azalması, hastalıkların daha ağır seyretmesine zemin hazırlamaktadır. 2050 yılına gelindiğinde yaşlı nüfus oranının belirli bir eşiği aşacağı öngörülmekte ve bu durum belirgin bir risk grubu meydana getirmektedir. Toplumda sadece demografik yaşlanma yaşanmamakta, aynı zamanda kronik rahatsızlıkları bulunan bireylerin sayısı da hızla artış göstermektedir.

Yaşam süresinin uzamasıyla beraber bağışıklık sisteminde doğal bir zayıflama görülmektedir. Bunun yanı sıra obezite, endokrinolojik rahatsızlıklar ve kronik hastalıklar sebebiyle savunma mekanizması halihazırda zayıflamış bir toplumsal yapı ile karşı karşıya kalınmaktadır. Tıp alanındaki, özellikle onkoloji sahasındaki yenilikçi tedavi yaklaşımları hayat kurtarırken, kullanılan bu ilaçların etkileri nedeniyle hastaların bağışıklık sistemlerinin olumsuz etkilendiği bilinmektedir. Dolayısıyla ilerleyen dönemlerde enfeksiyon hastalıkları önemli bir mesele olarak karşılaşılabilecek riskler arasında yer almaktadır.

İklim Değişikliğinin Toplum Sağlığına Etkileri

Toplum sağlığını yakından ilgilendiren bu tablonun yanı sıra iklim koşullarındaki değişimler de ayrı bir risk faktörü olarak öne çıkmaktadır. Çevresel değişimler neticesinde, daha önce belirli coğrafyalarda bulunmayan sinekler, keneler ve benzeri taşıyıcı vektörlerde artış gözlenmektedir. Rüzgarlar ve hava hareketleriyle taşınan tozlar vasıtasıyla pek çok mikroorganizma daha önce var olmadığı bölgelere ulaşmaktadır. Tüm bu gelişmeler, başta risk altındaki kesimler olmak üzere gelecekte genel halk sağlığını etkileyecek potansiyel sorunlar barındırmaktadır.

Sağlıklı yaş alma sürecinde erişkin aşılama uygulamalarının rolü büyüktür. Odak noktasının sıklıkla erken yaşlardaki bağışıklama programlarında kalması, erişkin yaşlardaki aşılamanın öneminin yeterince anlaşılmasını engelleyebilmektedir. Oysa doğumdan yaşamın sonuna kadar her evrede aşılar büyük bir koruyuculuk sağlamaktadır.

Erişkin Aşılarının Sağladığı Koruma ve Toplumsal Faydalar

Büyükler için uygulanan bağışıklama programları sayesinde risk grupları başta olmak üzere enfeksiyon oranları düşmekte ve ölüm vakaları azalmaktadır. Aşıların etki alanı sadece bireysel düzeyde kalmamaktadır; bir kişide enfeksiyon riskinin azalması, toplum genelindeki bulaş hızını da doğrudan aşağı çekmektedir. Bu durum, toplumsal bağışıklığın tesisi açısından kritik bir önem taşır.

Aşılanmamış annelerin bebekleri de çeşitli sağlık riskleriyle karşı karşıya kalabilmektedir. Örneğin, kış aylarında dünyaya gelen bebeklerin solunum yetmezliği tablolarıyla hastanelere başvurduğu, kırsal bölgelerde ise tetanoz nedeniyle bebek kayıplarının yaşanabildiği bilinmektedir. Anne adaylarının gebeliğin son döneminde aşı olması, bebeklerini bu hastalıklardan koruyacak antikorların geçişini sağlayarak onları güvence altına almaktadır.

Aşılar yalnızca enfeksiyöz hastalıklardan değil, bazı kanser türlerinden de koruma sağlamaktadır. Hepatit B aşısının karaciğer kanserine karşı direnç oluşturduğu, HPV aşısının ise genital kanserler ile nazofarenks kanserlerine karşı koruyucu olduğu bilinmektedir.

Uluslararası Kıyaslama ve Kış Hastalıkları

Aşıların taşıdığı hayati değere rağmen, erişkin bağışıklama oranları açısından gelişmiş ülkelerin gerisinde kalınmaktadır. Solunum yolu enfeksiyonlarına karşı en bilinen koruma yöntemleri olan grip ve zatürre aşılarının yapılma oranları incelendiğinde, bu oranların oldukça düşük seviyelerde seyrettiği görülmektedir.

Kış mevsiminde görülen kalp krizi vakalarındaki artışlar ile solunum yolu rahatsızlıkları arasında doğrudan bir bağ bulunmaktadır. Kalp krizi geçiren hastalara geçmişleri sorulduğunda, çoğunlukla yakın zamanda grip veya benzeri bir solunum yolu enfeksiyonu atlattıkları ifade edilmektedir. Bilimsel olarak da kanıtlandığı üzere, kış aylarında etkili olan grip ve RSV gibi ağır seyirli solunum yolu hastalıkları kalp krizini tetikleyebilmektedir. Risk grubunda yer alan bireyler için devlet tarafından karşılanan bu aşıların yaptırılması, kalp krizine karşı da koruyucu bir kalkan oluşturmaktadır. Yürütülen farkındalık çalışmalarının temel amacı, bu bilincin hem hekimler arasında hem de genel halk kitlesinde yaygınlaştırılmasıdır.

Günümüzde dahi kırsalda toprakla uğraşan ileri yaşlardaki bireylerin tetanoz nedeniyle hayatını kaybetmesi, gerekli aşının ihmal edilmesinden kaynaklanmaktadır. Tetanoz aşısının belirli aralıklarla tekrarlanması gerekmekte, ancak bu konuda hem hastalarda hem de birinci basamak sağlık hizmeti sunucularında yeterli farkındalık düzeyine her zaman ulaşılamamaktadır.

Hangi Yaşta Hangi Aşılar Tercih Edilmeli?

On sekiz yaş ve üzeri dönem erişkinlik olarak kabul edilmekte ve her yaş grubunun gereksinim duyduğu bağışıklama takvimi değişiklik göstermektedir. İlerleyen yaşla birlikte “artık aşıya gerek kalmadığı” yönündeki düşünce tamamen yanıltıcıdır. Aşılar yalnızca temel hastalığı önlemekle kalmaz, aynı zamanda zemin hazırlayacak ikincil enfeksiyonların da önüne geçerek gereksiz antibiyotik kullanımını engeller. Antibiyotiklerin barındırdığı yan etkiler ve direnç problemleri göz önüne alındığında, aşılamanın koruyucu hekimlikteki yeri daha iyi anlaşılmaktadır.

İleri yaşlardaki bireylerin, aile bireylerinin dış ortamlardan taşıyabileceği mikroorganizmalara karşı tedbir alması önerilmektedir. Bu doğrultuda grip aşısı, zatürre aşısı ve geçmişte geçirilen suçiçeği virüsünün nüksetmesini önlemek adına zona aşısı gibi uygulamalar dikkate alınmalıdır.

Başvuru Mercileri ve Toplumsal Sorumluluk

Aşı hizmetlerine ulaşmak isteyen vatandaşlar aile hekimliklerine, hastanelerin ilgili polikliniklerine başvurabilmekte veya eczanelerin yönlendirmeleriyle en yakın sağlık kuruluşuna yönlendirilebilmektedir.

Son dönemde artış gösteren aşı tereddüdü ve karşıtlığı nedeniyle çocuklarda kızamık kaynaklı ölüm vakalarının görülebildiği bildirilmektedir. Sağlığı koruma zinciri önce çocuklardan başlayarak erişkinleri ve tüm toplumu kapsamaktadır. Aşı karşıtlığı ile aynı ortamı paylaşan bireylerin enfeksiyon riski altında kaldığı, toplum sağlığının korunmasının ortak bir sorumluluk olduğu ifade edilmektedir. Yapılan bilimsel incelemeler ve çalışmalar, Covid-19 geçirenler ile aşı olanlar kıyaslandığında, aşısız geçirilen süreçlerin ardından çok daha yüksek oranlarda kalıcı etkiler ve sekeller görüldüğünü ortaya koymaktadır. Bu bağlamda aşıların sağladığı koruyuculuğun bilimsel bir gerçeklik olduğu, toplum sağlığını etkileyen yanlış algı ve tutumlardan kaçınılması gerektiği vurgulanmaktadır.