Bitkisel Ürün ve Kürlerde “Mucize” Vaatlerine Karşı Dikkatli Olunmalı

Bitkisel Ürün ve Kürlerde “Mucize” Vaatlerine Karşı Dikkatli Olunmalı

Doğal olmalarından ötürü herhangi bir zarar barındırmadıkları yönündeki yaygın inanış, pek çok kişiyi bilinçsiz biçimde bitki çaylarına, zayıflama amaçlı alternatiflere ve bitkisel takviyelere yöneltmektedir. Ancak maddelerin doğadan elde ediliyor olması, her şart altında güvenli oldukları anlamına gelmemektedir. Uzmanlar, vücuttaki atık maddelerin uzaklaştırılmasında kilit rol oynayan böbreklerin, tüketilen gıdalar ile ilaçların yıkım ürünleriyle yoğun bir temas halinde olduğunu belirterek kontrolsüz kullanımın doğurabileceği tehlikelere dikkat çekmektedir.

Özellikle bitki çayları tüketilirken ya da kulaktan dolma bilgilere dayanılarak hazırlanan çeşitli kürlerde ürünlerin miktarı, tüketim sıklığı ve bireylerin mevcut sağlık durumları sıklıkla göz ardı edilmektedir. Sağlığı koruma, ağrıları hafifletme veya kilo verme gibi hedeflerle tercih edilen bu ürünlerin hepsi, ilaçlarla aynı denetim ve değerlendirme süreçlerinden geçmemektedir.

Böbreklerin Yoğun Çalışma Mekanizması ve Riskler

Böbrekler, vücuttaki sıvı ve elektrolit dengesinin korunmasından atık maddelerin uzaklaştırılmasına kadar pek çok hayati görevi yerine getirmektedir. Sistemik dolaşımdan yüksek miktarda kan alan bu organlar, günde yaklaşık 180 litre sıvıyı süzerek kanın temizlenmesine katkı sağlamaktadır.

Gerçekleştirilen bu yoğun süzme işlemi, böbrekleri dışarıdan alınan maddelere karşı oldukça hassas bir konuma getirmektedir. Zararlı maddeler, gereğinden yüksek dozda alınan ilaçlar ya da bilinçsizce tüketilen takviyeler böbrek fonksiyonları üzerinde olumsuz sonuçlar doğurabilmektedir. Özellikle böbrek rahatsızlığı bulunan bireylerin bu süreçte çok daha temkinli hareket etmesi gerekmektedir.

Doğal Olmak Güvenli Demek Değildir

Gıda takviyesi statüsünde piyasaya sürülen ürünlerde etken madde miktarları üretici markaya göre değişiklik gösterebilmektedir. Ayrıca üretim aşamalarındaki kalite kontrol sorunları sebebiyle bu ürünlerde ağır metal, pestisit veya ilave başka maddelerin bulunma riski de mevcuttur.

Bir ürünün bitkisel kaynaklı olmasının onun tamamen güvenli olduğu anlamına gelmediği, ürünün içeriğinin, kullanım dozunun, süresinin ve kişinin sağlık geçmişinin bütüncül bir yaklaşımla ele alınması gerektiği vurgulanmaktadır. İnternet üzerinden kaynağı bilinmeyen ürünlerin temin edilmesi ve uzman önerisi alınmaksızın uzun süreler boyunca kullanılması önemli sağlık tehditleri barındırmaktadır. Güvenilir kabul edilen üreticilerden temin edilen ürünler dahi her bünyeye uygun olmayabilir ve kesinlikle mevcut tıbbi tedavilerin yerini almamalıdır.

Zerdeçal ve Kurkumin Herkes İçin Masum mu?

Eklem rahatsızlıklarından iltihabi durumlara kadar pek çok farklı gerekçeyle kullanılan zerdeçal ve bu bitkinin etken maddesi olan kurkumin, tartışmaların odak noktasında yer alan bileşenler arasındadır. Antioksidan ve antiinflamatuvar özellikleri nedeniyle ilgi gören kurkuminin sağlık üzerindeki etkilerine dair bilimsel kanıtların her kullanım amacı için yeterli düzeyde olmadığı ifade edilmektedir.

Ticari formdaki bazı bitkisel ürünlerin içerisinde ilaç etken maddelerinin bulunabilmesi risk faktörlerini artırmaktadır. Özellikle nonsteroid antiinflamatuvar olarak bilinen bazı ağrı kesici ilaçlar, böbrek içi kan akışının düzenlenmesinde görev alan prostaglandinlerin üretimini baskılayabilmektedir. Bu durum; kronik böbrek rahatsızlığı olanlarda, şeker hastalarında, tansiyon hastalarında ve ileri yaştaki bireylerde akut böbrek hasarı ihtimalini yükseltebilmektedir.

Yüksek dozda alınan kurkumin takviyelerinin, yapısındaki oksalat nedeniyle oksalat taşlarına yatkınlığı bulunan kişiler açısından ayrıca değerlendirilmesi icap etmektedir. Bununla birlikte, organ nakli geçiren hastaların kullandığı ilaçlarla ortaya çıkabilecek etkileşim ihtimalleri de göz ardı edilmemelidir.

Bitkisel ürünlerin kontrolsüz tüketiminde karşılaşılan tehlikeler tek bir bileşenle sınırlı kalmamaktadır:

• Bazı Aristolochia türlerinin yapısında yer alan aristoloşik asit, geri dönüşümsüz nitelikte böbrek hasarları ve idrar yolu kanserleriyle ilişkilendirilmektedir.
• Yüksek dozda tüketilen yeşil çay ekstreleri bazı bünyelerde karaciğer hasarına neden olabilmektedir.
• Zayıflama amacıyla satılan bazı ürünlerde tespit edilebilen ağır metaller veya beyan edilmeyen ilaç etken maddeleri ciddi sağlık sorunlarını tetikleyebilmektedir.
• Protein ve kreatin takviyelerinin bilinçsiz kullanımı da özellikle altyapısında böbrek rahatsızlığı bulunan kişiler için risk barındırmaktadır.

Bu tür ürünlerin tamamının doğrudan zararlı olduğu söylenemez; ancak bireyin böbrek kapasitesi, beslenme düzeni, halihazırda kullandığı ilaçlar ve takviyenin miktarı hesaba katılarak karar verilmelidir.

Dikkat Edilmesi Gereken Bitki Çayları

Toplum genelinde “bitkisel” ifadesine duyulan güven, bazı içeceklerin sınırsız miktarda tüketilebileceği algısını yaratmaktadır. Oysa bitki çayları ve karışımlarında da miktar, sıklık ve bireysel sağlık durumu büyük önem taşımaktadır:

• Yeşil çay ve Matcha: Kafein içermeleri nedeniyle bazı bünyelerde hafif idrar söktürücü etki gösterebilirler. Aşırı tüketim ve yetersiz sıvı alımı, hassas kişilerde sıvı dengesini zedeleyebilir. Kronik böbrek hastalarının tüketim miktarını kendi sağlık durumlarına göre ayarlaması gereklidir.
• Hibiskus: Kan basıncını düşürücü etki gösterebilmesi sebebiyle tansiyon ilacı ya da idrar söktürücü kullanan kişilerin bu bitkiyi tüketmeden önce hekimlerine danışmaları şarttır.
• Meyan Kökü: Kan basıncının yükselmesine, potasyum seviyesinin düşmesine ve vücutta sıvı tutulmasına yol açabilir. Bu durum hipertansiyon ve kronik böbrek hastaları açısından yakından izlenmelidir.
• Sinameki: Kabızlık şikayetine karşı sıkça tercih edilen bu bitkinin uzun süreli veya aşırı tüketimi ishal, sıvı kaybı ve elektrolit dengesizlikleri doğurabilir. Potasyum kaybı kasların yanı sıra kalp ve böbrek sağlığını da olumsuz etkileyebilir.
• Isırgan Otu: Ödem atmak amacıyla kullanılan bu bitki, idrar söktürücü özelliği dolayısıyla sıvı dengesini etkileyebilir. Özellikle diüretik ilaç kullananların ve böbrek hastalarının bilinçsiz tüketimden kaçınması gerekir.
• Adaçayı: Yoğun, yüksek miktarda ve uzun süreli kullanımlarda biyolojik etkiler gösterebilir. Düzenli tüketim öncesinde mutlaka bir sağlık uzmanına başvurulmalıdır.

Bitkisel Kürlerde Bilinçsiz Karışım Tehlikesi

Bitki çaylarına kıyasla daha yüksek riskler barındıran uygulamalardan biri de farklı bitkilerin rastgele bir araya getirilmesiyle oluşturulan kürlerdir. Kilo verme, ödem çözme, vücudu arındırma veya mevcut bir rahatsızlığı iyileştirme amacıyla hazırlanan bu karışımlarda hangi maddelerin ne oranda bulunduğu çoğunlukla bilinmemektedir.

Fayda sağlama amacıyla yapılan bu tür uygulamalar, başta böbrekler olmak üzere pek çok organın işleyişini olumsuz etkileyebilmektedir. Birden fazla bitkinin eş zamanlı kullanımı, her birinin vücuttaki etkisini ve olası ilaç etkileşimlerini öngörmeyi zorlaştırmaktadır. Bu sebeple, bitkisel kürlerin kulaktan dolma bilgilerle hazırlanması yerine, sağlık problemlerinin uygun tıbbi yöntemlerle ele alınması önerilmektedir.